Bashkimi i tetë subjekteve politike shqiptare krijon një mundësi për përfaqësim të përbashkët në Kuvendin e Serbisë, në një kohë kur pasivizimi i adresave vazhdon të ngrejë shqetësime serioze për të drejtat e shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë. Dalja në zgjedhje, mbrojtja e votës dhe llogaridhënia e përfaqësuesve të zgjedhur janë thelbësore që këto probleme të mos mbeten vetëm premtime fushate, por të kthehen në kërkesa konkrete institucionale.
Zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit në Serbi nuk duhet të shihen vetëm si një garë e radhës për ulëse në Kuvendin e këtij shteti.
Për shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, ky proces lidhet drejtpërdrejt me përfaqësimin politik, mbrojtjen e të drejtave dhe aftësinë për t’i ngritur problemet e tyre në institucionet ku merren vendime që ndikojnë në jetën e tyre të përditshme.
Në këto zgjedhje, tri çështje janë veçanërisht të rëndësishme: bashkimi i partive shqiptare në një listë të përbashkët, mundësia për ta rritur përfaqësimin shqiptar në Kuvendin e Serbisë dhe nevoja për të kërkuar zgjidhje konkrete për pasivizimin e adresave.
Këto nuk janë tri tema të ndara. Ato lidhen mes vete dhe përbëjnë pjesë të së njëjtës sfidë: si të sigurohet që shqiptarët e Luginës të kenë përfaqësim, zë institucional dhe mundësi më të mëdha për t’i mbrojtur të drejtat e tyre.
Për këtë arsye, rëndësia e zgjedhjeve nuk matet vetëm me emrat e kandidatëve apo me rezultatin që do të dalë nga numërimi i votave.
Ajo lidhet edhe me pyetjen se sa qytetarë do të marrin pjesë në proces, sa do të jetë në gjendje të shprehet vullneti i tyre politik dhe çfarë përgjegjësish do të marrin përsipër ata që do të zgjidhen.
Bashkimi politik, një hap që nuk duhet nënvlerësuar
Për shumë vite, një nga problemet e politikës shqiptare në jug të Serbisë ka qenë fragmentimi.
Partitë shqiptare kanë garuar në procese të ndryshme zgjedhore me lista të ndara, me programe dhe prioritete që jo gjithmonë kanë qenë të njëjta. Konkurrenca politike është pjesë normale e demokracisë, por kur ndarjet bëhen pengesë për koordinimin rreth çështjeve të përbashkëta, pasojat mund të shtrihen përtej një partie apo një mandati.
Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2022, partitë shqiptare garuan në dy lista të ndara. Kjo e vendosi përfaqësimin shqiptar në një kontekst ku votat shpërndaheshin mes subjekteve të ndryshme, ndërsa mundësia për të vepruar mbi një platformë të përbashkët mbetej e kufizuar.
Debati për atë përvojë e riktheu edhe një herë pyetjen se sa i kushton politikës shqiptare mungesa e koordinimit dhe nëse dallimet partiake mund të menaxhohen pa e dobësuar përfaqësimin e interesave të përbashkëta.
Këtë herë, tetë subjekte politike shqiptare nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja janë bashkuar në listën e përbashkët “Koalicioni Shqiptar”.
Ky bashkim përbën një zhvillim të rëndësishëm në organizimin politik të shqiptarëve për këto zgjedhje, sepse krijon një mundësi që vota të përqendrohet në një ofertë të përbashkët dhe që çështjet që i prekin qytetarët të paraqiten përmes një platforme të përbashkët.
Por bashkimi nuk duhet romantizuar dhe as të trajtohet si zgjidhje automatike për problemet e akumuluara. Një marrëveshje mes partive nuk i zhduk dallimet, nuk garanton vetvetiu mandate dhe nuk siguron që të gjitha premtimet do të realizohen. Vlera e saj do të varet nga mënyra se si do të funksionojë lista, nga angazhimet që merr para qytetarëve dhe, mbi të gjitha, nga përgjegjësia që do të tregojnë përfaqësuesit e zgjedhur pas përfundimit të zgjedhjeve.
Megjithatë, kur bëhet fjalë për çështje që prekin një komunitet të tërë, bashkëpunimi politik mund të krijojë më shumë hapësirë për koordinim.
Pasivizimi i adresave, arsimi, përdorimi i gjuhës shqipe, zhvillimi ekonomik dhe përfaqësimi në institucionet publike janë çështje që nuk mund të trajtohen vetëm si interesa të një partie. Ato kërkojnë vazhdimësi, komunikim dhe një përpjekje të koordinuar për t’i mbajtur në agjendën institucionale.
Prandaj, rëndësia e bashkimit nuk qëndron vetëm te fakti se partitë do të garojnë së bashku.
Ajo që ka rëndësi është nëse ky bashkim do të shndërrohet në bashkëpunim të qëndrueshëm, në një platformë me objektiva të matshëm dhe në një përfaqësim që nuk e harron përgjegjësinë ndaj qytetarëve sapo të përfundojë fushata.
Përfaqësimi në Kuvendin e Serbisë: më shumë se numra
Përfaqësimi parlamentar nuk është qëllim në vetvete. Ai është një mjet përmes të cilit interesat dhe shqetësimet e qytetarëve mund të bëhen pjesë e debatit institucional.
Për shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, prania në Kuvendin e Serbisë ka rëndësi pikërisht sepse shumë prej çështjeve që i prekin varen nga ligjet, politikat dhe vendimet e institucioneve të këtij shteti.
Një përfaqësues parlamentar mund të parashtrojë pyetje, të kërkojë shpjegime nga institucionet, të ngrejë çështje në seanca, të kërkojë transparencë për zbatimin e ligjeve dhe të ushtrojë presion politik për trajtimin e problemeve që prekin qytetarët.
Përfaqësimi mund të shërbejë edhe si kanal për t’i bërë të dukshme çështjet që, pa një angazhim të vazhdueshëm, rrezikojnë të mbeten në margjinat e debatit publik.
Kjo nuk do të thotë se një deputet mund t’i zgjidhë i vetëm të gjitha problemet.
Kuvendi ka procedura, vendimmarrja varet nga raporte të ndryshme politike dhe institucionet kanë kompetenca të ndara. Por mungesa e një zëri të organizuar ose mungesa e vazhdimësisë në ngritjen e çështjeve mund ta vështirësojë edhe më shumë kërkimin e zgjidhjeve.
Për këtë arsye, synimi për ta rritur përfaqësimin shqiptar duhet të shoqërohet me një diskutim serioz për atë që pritet nga përfaqësuesit e zgjedhur. Nuk mjafton që ata të jenë të pranishëm në Kuvend.
Duhet të jetë e qartë se cilat çështje do t’i trajtojnë, çfarë mekanizmash do të përdorin, si do t’i informojnë qytetarët për punën e tyre dhe si do të maten rezultatet e angazhimeve të marra.
Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë që premtimet të mos mbeten vetëm pjesë e fjalimeve zgjedhore.
Ata mund të kërkojnë që përfaqësuesit e tyre të raportojnë rregullisht, të bëjnë publike nismat e ndërmarra dhe të shpjegojnë pengesat me të cilat përballen. Kjo është mënyra se si përfaqësimi politik lidhet me llogaridhënien dhe si vota shndërrohet në një marrëdhënie të vazhdueshme mes qytetarit dhe institucionit.
Në këtë kontekst, bashkimi i partive shqiptare dhe synimi për përfaqësim më të madh duhen parë së bashku.
Një listë e përbashkët mund ta lehtësojë koordinimin, por rezultati konkret do të varet nga votat e fituara, rregullat zgjedhore dhe mënyra se si do të funksionojë përfaqësimi pas zgjedhjeve. Asnjë rezultat nuk duhet marrë si i garantuar paraprakisht.
Pyetja që duhet shtruar nuk është vetëm sa mandate mund të fitohen, por çfarë do të bëhet me to.
Çfarë do të ndodhë me rastet e pasivizimit të adresave?
Si do të kërkohet zbatimi i barabartë i ligjit?
Çfarë do të bëhet për arsimin në gjuhën shqipe, për zhvillimin ekonomik dhe për mundësitë e të rinjve?
Dhe si do të sigurohet që çështjet e shqiptarëve të mos përmenden vetëm kur afrohen zgjedhjet?
Këto janë pyetjet që e bëjnë përfaqësimin një çështje reale dhe jo thjesht statistikë parlamentare.
