Kur shumë njerëz mendojnë për një pacient tipik me kancer të mushkërive, zakonisht përfytyrojnë një burrë të moshuar që pi duhan. Por profili i pacientëve me këtë sëmundje ka ndryshuar. Gjatë 15 viteve të fundit, gjithnjë e më shumë gra, persona që nuk kanë pirë kurrë duhan dhe njerëz në moshë të re po diagnostikohen me kancer të mushkërive.
Në fakt, kanceri i mushkërive është shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri te gratë. Çdo vit, më shumë gra vdesin nga kanceri i mushkërive sesa nga kanceri i gjirit, i vezoreve dhe ai kolorektal.
Shoqata Amerikane e Mushkërive raporton se, gjatë 44 viteve të fundit, shkalla e kancerit të mushkërive te gratë është rritur me 79%, ndërsa te burrat është ulur me 43%. Për herë të parë në histori, numri i grave të reja të diagnostikuara me kancer të mushkërive ka tejkaluar atë të burrave të rinj.
Lajmi për diagnostikimin e Papa Leonit XIV me kancer të mushkërive, më 13 tetor 2026, nxiti diskutime mbi rritjen e rasteve të kësaj sëmundjeje te njerëzit që nuk kanë pirë kurrë duhan. Sipas raportimeve, Papa Leoni nuk është duhanpirës.
Ndër shkaqet e mundshme të sëmundjes përfshihen ekspozimi ndaj faktorëve mjedisorë dhe trashëgimia gjenetike. Njohja e faktorëve të ndryshëm që mund të rrisin rrezikun e zhvillimit të kancerit të mushkërive, pavarësisht nëse një person ka pirë duhan apo jo, është thelbësore për diagnostikimin e hershëm dhe trajtimin e duhur.
Kanceri që zbulohet në fazat më të hershme, siç raportohet të jetë rasti i Papës, mund të trajtohet me ndërhyrje kirurgjikale dhe, në disa raste, të shërohet plotësisht, si te duhanpirësit ashtu edhe te personat që nuk kanë pirë duhan.
Sfida qëndron në faktin se njerëzit që nuk kanë pirë kurrë duhan aktualisht nuk përfshihen në udhëzimet standarde për depistimin e kancerit të mushkërive. Për këtë arsye, tumoret te këta persona shpesh zbulohen rastësisht.
Si onkologe e specializuar në tumoret e kraharorit, kam parë shumë gra të reja dhe persona që nuk kanë pirë kurrë duhan të vijnë në klinikën time me një diagnozë të re të kancerit të mushkërive.
Veçanërisht te personat që nuk kanë pirë duhan, kjo diagnozë është e papritur si për pacientët, ashtu edhe për mjekët e tyre, gjë që shpesh mund të shkaktojë vonesa në diagnostikim.
Studiuesit e kanë dokumentuar këtë prirje të rritjes së rasteve të kancerit të mushkërive te gratë në pjesë të ndryshme të botës dhe kanë filluar të kuptojnë arsyet që qëndrojnë pas saj.
Kanceri i mushkërive te gratë
Shpjegimi i parë për rritjen e rasteve të kancerit të mushkërive te gratë lidhet me faktin se shumë prej tyre e kanë filluar duhanpirjen më vonë sesa burrat. Kjo ka bërë që edhe kulmi i diagnostikimeve me kancer të mushkërive të lidhur me duhanpirjen të shfaqet më vonë.
Gratë gjithashtu filluan të pinin duhan në periudhën kur cigaret me filtër ishin më të përhapura. Kjo ndikoi në rritjen e rrezikut për një lloj kanceri të quajtur adenokarcinomë, për shkak të mënyrës se si filtrat e cigareve ndikojnë në shpërndarjen e tymit të duhanit drejt pjesëve periferike të mushkërive.
Disa studime sugjerojnë se gratë mund të jenë më të ndjeshme ndaj efekteve kancerogjene të duhanit dhe tymit të cigareve, përfshirë edhe ekspozimin pasiv ndaj tymit. Si rrjedhojë, ato mund të zhvillojnë kancer të mushkërive edhe pas një periudhe më të shkurtër duhanpirjeje, krahasuar me burrat.
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se shumica e njerëzve që diagnostikohen sot me kancer të mushkërive nuk janë duhanpirës aktivë.
Rreth 20% e grave të diagnostikuara me kancer të mushkërive nuk kanë pirë kurrë duhan. Kjo përqindje është më e lartë sesa ajo e burrave me kancer të mushkërive që nuk kanë qenë kurrë duhanpirës.
Faktorët e rrezikut për kancerin e mushkërive
Përveç duhanpirjes dhe ekspozimit pasiv ndaj tymit të duhanit, ekzistojnë edhe disa faktorë të tjerë që rrisin rrezikun e zhvillimit të kancerit të mushkërive.
Këta përfshijnë historinë familjare të kancerit, ekspozimin ndaj asbestit, radonit dhe ndotjes së ajrit.
Ekspozimi ndaj substancave kancerogjene në vendin e punës, përmes thithjes së kimikateve si arseniku, beriliumi, kadmiumi, silici kristalor dhe nikeli, vazhdon të përbëjë shqetësim në disa pjesë të botës.
Rreziku i mundshëm i kancerit të mushkërive nga cigaret elektronike dhe tymi i marihuanës është ende objekt studimesh shkencore, por mbetet një çështje që ngre shqetësime.
Kohët e fundit, studiuesit kanë zbuluar gjithashtu se faktorët gjenetikë mund të luajnë rol në rrezikun e zhvillimit të kancerit të mushkërive, veçanërisht te pacientët që kanë një histori të theksuar familjare të kësaj sëmundjeje.
Studimet e kryera mbi këto familje kanë ndihmuar në identifikimin e gjeneve që mund të rrisin ndjeshmërinë ndaj kancerit të mushkërive, si dhe të faktorëve mjedisorë që ndikojnë në shfaqjen e tij.
Ashtu siç ndodh me gjenet BRCA1 dhe BRCA2 në rastin e kancerit të gjirit, ndryshimet në gjenet që nxisin ose pengojnë zhvillimin e tumoreve mund të kontribuojnë edhe në shfaqjen e kancerit të mushkërive.
Megjithatë, studiuesit ende nuk kanë identifikuar përfundimisht mutacione specifike që mund të parashikojnë një predispozitë të trashëguar ndaj kësaj sëmundjeje.
Studimi i predispozitave gjenetike familjare mund të ndihmojë për të kuptuar më mirë mënyrën se si zhvillohet kanceri i mushkërive dhe për të zbuluar biomarkues të rinj, të cilët do të mundësonin diagnostikimin e hershëm te grupet me rrezik të lartë.
Depistimi i kancerit të mushkërive
Në vitin 2021, Grupi i Punës për Shërbimet Parandaluese në Shtetet e Bashkuara (USPSTF) përditësoi udhëzimet për depistimin e kancerit të mushkërive, duke përfshirë edhe pacientë më të rinj dhe persona me një histori më të kufizuar të duhanpirjes.
Sipas këtyre udhëzimeve, depistimi rekomandohet për të rriturit e moshës 50 deri në 80 vjeç, të cilët kanë një histori duhanpirjeje prej të paktën 20 paketë-vitesh, pra ekuivalentin e konsumimit të një pakete cigaresh në ditë për 20 vjet.
Rekomandimi vlen për duhanpirësit aktualë dhe për ish-duhanpirësit që e kanë lënë duhanin brenda 15 viteve të fundit.
Gratë që konsiderohen të rrezikuara nga kanceri i mushkërive mund të konsultohen me mjekët e tyre për kryerjen e një tomografie të kompjuterizuar me dozë të ulët rrezatimi (CT), e cila përdoret për depistimin e kësaj sëmundjeje.
Në nivel kombëtar, në Shtetet e Bashkuara, më shumë se 70% e grave që plotësojnë kriteret për depistimin e kancerit të gjirit i nënshtrohen këtij kontrolli.
Në të kundërt, më pak se 6% e duhanpirësve që plotësojnë kriteret për depistimin e kancerit të mushkërive e kryejnë këtë kontroll.
Studiuesit vlerësojnë se udhëzimet e reja do ta rrisin me 40% numrin e grave që kualifikohen për depistimin e kancerit të mushkërive, duke përfshirë edhe gra në moshë më të re dhe me një histori më të kufizuar të ekspozimit ndaj duhanit.
Diagnostikimi dhe trajtimi i kancerit të mushkërive
Gjatë viteve të fundit, përparimet në kuptimin e ndryshimeve gjenetike që mund të shkaktojnë kancer, si dhe në mënyrën se si sistemi imunitar mund të shfrytëzohet për ta luftuar atë, kanë çuar në zhvillimin e terapive të reja të synuara dhe imunoterapive.
Këto trajtime kanë përmirësuar prognozën e pacientëve me kancer të mushkërive.
Në përgjithësi, gratë kanë prirje të kenë një prognozë më të mirë sesa burrat, veçanërisht nëse nuk kanë pirë kurrë duhan dhe nëse tumoret e tyre përmbajnë ndryshime molekulare që mund të trajtohen me terapi të synuara.
Megjithatë, simptomat e kancerit të mushkërive te gratë mund të kalojnë pa u vënë re.
Simptomat mund të përfshijnë kollën, vështirësitë në frymëmarrje, lodhjen e skajshme dhe dhimbjet në shpinë, kraharor ose shpatull. Këto shenja mund të ngatërrohen lehtësisht me simptoma të sëmundjeve të tjera.
Duke qenë se gratë priren të diagnostikohen në një moshë pak më të re sesa burrat, disa paciente mund t’i durojnë simptomat për një periudhë më të gjatë, duke e shtyrë kërkimin e ndihmës mjekësore.
Edhe mjekët mund të mos i lidhin menjëherë këto simptoma me kancerin e mushkërive, pikërisht për shkak të moshës së re të pacientes.
Njohja e simptomave të hershme të kancerit të mushkërive, zgjerimi i kritereve të përfshirjes në programet e depistimit dhe kryerja e analizave për biomarkuesit gjenetikë, me qëllim përzgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm, janë disa nga hapat që mund të ndihmojnë në përballimin e përhapjes globale të kancerit të mushkërive te gratë.
