Një nga fenomenet më spektakolare astronomike të viteve të fundit do të ndodhë të mërkurën, më 12 gusht, kur një eklips total diellor do të jetë i dukshëm nga pjesë të Evropës dhe hemisferës veriore.
Për disa minuta, Hëna do të jetë direkt midis Tokës dhe Diellit, duke mbuluar plotësisht diskun diellor për ata që ndodhen brenda brezit të ngushtë nëpër të cilin do të kalojë hija e saj.
Eklipsi merr një rëndësi të veçantë për Evropën, pasi do të jetë eklipsi i parë total diellor i dukshëm nga Evropa kontinentale që nga viti 1999. Fenomeni pritet të tërheqë mijëra udhëtarë dhe entuziastë të astronomisë në zonat brenda të ashtuquajturës “shtegu i totalitetit”.
Si krijohet një eklips total
Një eklips diellor ndodh kur Hëna kalon midis Diellit dhe Tokës, duke hedhur hijen e saj mbi një pjesë të sipërfaqes së planetit.
Në një eklips total, për vëzhguesit në vendin e duhur, Hëna mbulon të gjithë diskun e ndritshëm të Diellit. Drita e ditës ndërpritet papritur, qielli merr një pamje muzgu dhe kurora diellore bëhet e dukshme rreth Hënës së errët.
Fenomeni është i mundur falë një raporti mbresëlënës të madhësive dhe distancave: Dielli ka një diametër rreth 400 herë më të madh se ai i Hënës, por është gjithashtu rreth 400 herë më larg. Kështu, nga Toka, të dy disqet duket se kanë pothuajse të njëjtën madhësi të dukshme.
Në cilat zona do të kalojë hija e Hënës?
Eklipsi i plotë më 12 gusht do të kalojë Rusinë veriore, Groenlandën dhe Islandën, përpara se të kalojë Atlantikun dhe të arrijë Gadishullin Iberik.
Në pjesën evropiane të itinerarit, Spanja do të ketë një pozicion veçanërisht të privilegjuar, ndërsa një pjesë e vogël e Portugalisë verilindore do të jetë gjithashtu në rrugën e plotësisë.
Në Spanjë, zona do të përshkojë pjesën më të madhe të pjesës veriore dhe lindore të vendit, duke arritur deri në Ishujt Balearik.
Zona nga e cila fenomeni do të shfaqet si një eklips i pjesshëm do të jetë shumë më e madhe. Kjo përfshin pjesën më të madhe të Evropës dhe Kanadasë, pjesë të Shteteve të Bashkuara veriore dhe Afrikës veriperëndimore.
Më pak se dy minuta totalitet në zona të Spanjës
Eklipsi total diellor do të zgjasë pak kohë, veçanërisht në Spanjë, ku fenomeni do të ndodhë ulët në horizont, pak para perëndimit të diellit.
Në rajonin e Burgos, për shembull, eklipsi total do të zgjasë rreth një minutë e 44 sekonda, ndërsa i gjithë procesi nga fillimi deri në fund të fazave të pjesshme do të zgjasë afër një orë e 47 minuta.
Kohëzgjatja maksimale e fazës totale përgjatë gjithë rrugës së eklipsit do të arrijë afërsisht dy minuta e 18 sekonda.
Pse eklipset totale janë kaq të rralla për një vend
Eklipset diellore nuk janë në vetvete një fenomen jashtëzakonisht i rrallë në shkallë globale. Ajo që është e rrallë është se një vendndodhje specifike bie pikërisht brenda brezit të ngushtë të totalitetit.
Hija e Hënës mbulon një sipërfaqe të kufizuar të Tokës në një kohë, kështu që mund të duhet shumë kohë para se një qytet ose rajon i caktuar të përjetojë përsëri një eklips të plotë të Diellit.
Megjithatë, Spanja po përballet me një periudhë veçanërisht të pazakontë eklipsesh. Më 2 gusht 2027, një tjetër eklips total diellor do të kalojë mbi Spanjën jugore, Afrikën veriore dhe Gadishullin Arabik.
Vëzhgim me syze speciale
Kujdes i veçantë kërkohet gjatë vëzhgimit të fenomenit, pasi vëzhgimi i drejtpërdrejtë i Diellit pa mbrojtje të duhur mund të shkaktojë dëmtime serioze të syve.
Syze eklipsi të certifikuara posaçërisht ose filtra diellorë të sigurt duhet të përdoren për të gjitha fazat e pjesshme të eklipsit. Syzet e diellit të zakonshëm, madje edhe ato shumë të errëta, nuk ofrojnë mbrojtjen e kërkuar.
Vetëm ata që janë brenda zonës së eklipsit të plotë mund t’i heqin syzet speciale për disa momente, dhe vetëm kur Hëna të ketë mbuluar plotësisht diskun e ndritshëm të Diellit. Sapo të fillojë të rishfaqet edhe një pjesë e vogël e tij, duhet të përdoret përsëri mbrojtja.
Filtra diellorë specialë kërkohen gjithashtu për teleskopët, dylbitë dhe kamerat, pasi rrezatimi diellor i përqendruar mund të shkaktojë dëmtime serioze të syve dhe dëmtime të pajisjeve.
