Sëmundja e Alzheimerit mund të fillojë të lërë shenja të dallueshme në tru deri në dhjetë vjet përpara se të shfaqen problemet me kujtesën. Studiuesit e Universitetit Johns Hopkins kanë identifikuar dy rajone të trurit që shfaqin shenja të dëmtimit më herët se hipokampusi, zona që zakonisht ekzaminohet për të zbuluar praninë e sëmundjes.
Ky zbulim mund t’i ndihmojë mjekët që në të ardhmen ta identifikojnë Alzheimerin vite përpara shfaqjes së simptomave, duke mundësuar potencialisht fillimin e trajtimit në momentin kur ai ka mundësinë më të madhe për të mbrojtur trurin.
Duke shqyrtuar qindra skanime të trurit, shkencëtarët zbuluan se korteksi entorhinal dhe amigdala, dy rajone të përfshira në kujtesë dhe emocione, fillojnë të humbasin indet më herët se hipokampusi. Këto ndryshime mund të ofrojnë të dhëna të rëndësishme të reja për mënyrën se si zhvillohet sëmundja e Alzheimerit dhe se si ajo mund të zbulohet përpara se të ndodhë një rënie e konsiderueshme e aftësive njohëse.
“Ne kemi zbuluar se në tru ndodhin ndryshime të hershme, të cilat shfaqin shenja klinike të atrofisë deri në një dekadë përpara se të shfaqen simptomat klinike”, tha inxhinieri biomjekësor dhe autori kryesor i studimit, Michael Miller. “Bëhet fjalë për një periudhë prej të paktën 5 deri në 10 vjetësh, gjatë së cilës truri juaj po ndryshon. Imagjinoni sikur të mund të fillonim trajtimin e ndryshimeve neurodegjenerative në vitin e dytë, të tretë ose të katërt, në vend që të prisnim 15 vjet, kur këto ndryshime shfaqen përmes simptomave që lidhen me kujtesën. Ky është premtimi i madh i këtij zbulimi për njerëzit tuaj të dashur që janë në rrezik.”
Gjetjet janë publikuar së fundmi në revistën NeuroImage Reports dhe po prezantohen në Neuroscience 2026, takimi vjetor i Shoqatës për Neuroshkencën.
Zbulimi i Alzheimerit përpara se të fillojë humbja e kujtesës
Alzheimeri është shkaku më i zakonshëm i demencës në mbarë botën, por sëmundja nuk fillon në momentin kur një person përjeton për herë të parë harresë ose konfuzion. Ndryshimet që lidhen me Alzheimerin mund të grumbullohen në tru për dekada përpara se të shfaqen simptoma të dukshme.
Shkencëtarët besojnë se kjo periudhë e gjatë e zhvillimit të heshtur të sëmundjes mund të ofrojë një mundësi vendimtare për trajtim. Ndërhyrjet që fillojnë përpara se të ndodhë një dëmtim i gjerë mund të ndihmojnë në ruajtjen e kujtesës dhe aftësive të tjera njohëse. Megjithatë, për të përfituar nga kjo mundësi, nevojiten mënyra të besueshme për ta identifikuar sëmundjen në fazat e saj më të hershme.
Një qasje premtuese përfshin biomarkerët, pra ndryshimet biologjike të matshme që mund të tregojnë praninë ose përparimin e një sëmundjeje. Në kërkimet mbi Alzheimerin, këta tregues mund të ndihmojnë në identifikimin e personave që po zhvillojnë sëmundjen përpara se simptomat të bëhen të dukshme.
“Qëllimi ynë është të jemi në gjendje t’i trajtojmë individët përpara se të zhvillohen simptomat e sëmundjes së Alzheimerit, në mënyrë që ato të mund të vonohen apo edhe të ndalen”, tha Marilyn Albert, bashkautore e studimit dhe drejtoreshë e Qendrës Kërkimore për Sëmundjen e Alzheimerit në Universitetin Johns Hopkins.
Dy rajone të trurit zbulojnë shenja paralajmëruese më të hershme
Për të hetuar se ku ndodhin ndryshimet më të hershme të dallueshme, studiuesit shqyrtuan qindra skanime të rezonancës magnetike (MRI) dhe tomografisë me emetim pozitronesh (PET), të mbledhura në kuadër të dy projekteve të pavarura kërkimore: Iniciativës për Neuroimazherinë e Sëmundjes së Alzheimerit dhe studimit mbi biomarkerët e rënies njohëse te individët me funksione normale njohëse.
Skanimet ndoqën me kalimin e kohës persona që ndodheshin në faza të ndryshme të sëmundjes së Alzheimerit, përfshirë individë pa simptoma, persona që përjetonin dëmtime njohëse dhe pacientë që përfundimisht humbën jetën nga kjo sëmundje.
Në të dy grupet, studiuesit vërejtën një model të qëndrueshëm. Korteksi entorhinal dhe amigdala, të cilat ndodhen pranë hipokampusit, shfaqën një humbje relativisht më të madhe të indeve gjatë fazave të hershme të Alzheimerit sesa vetë hipokampusi.
Ky dallim është i rëndësishëm, sepse hipokampusi luan një rol qendror në kujtesë dhe tradicionalisht ka qenë një nga zonat kryesore ku mjekët përqendrohen kur kërkojnë dëmtime të trurit që lidhen me Alzheimerin.
Dy rajonet e identifikuara rishtazi kryejnë funksione të rëndësishme më vete. Korteksi entorhinal ndihmon në rikthimin e kujtimeve të ruajtura më parë, ndërsa amigdala kontribuon në kujtesën emocionale, përfshirë mënyrën se si përpunohen dhe mbahen mend përvojat emocionale.
Tkurrja e tyre më e hershme sugjeron se shqyrtimi i këtyre strukturave së bashku mund të zbulojë shenja të Alzheimerit që mund të jenë më pak të dukshme kur vëmendja përqendrohet kryesisht te hipokampusi.
Tkurrja e trurit lidhet me proteinën tau të Alzheimerit
Studiuesit zbuluan gjithashtu një lidhje të rëndësishme midis humbjes së indeve të trurit dhe proteinës tau, e cila lidhet ngushtë me sëmundjen e Alzheimerit.
Në kushte normale, proteina tau ndihmon në ruajtjen e strukturës së brendshme të qelizave nervore. Megjithatë, te personat me Alzheimer, tau mund të grumbullohet në mënyrë jonormale dhe të formojë ngatërrime proteinike që pengojnë funksionimin normal të trurit.
Duke përdorur imazherinë PET dhe patologjinë dixhitale, shkencëtarët zbuluan se zonat ku vërehej tkurrja e lëndës gri përputheshin me rajonet që shfaqnin ndryshime të lidhura me proteinën tau. Lënda gri përmban një numër të madh trupash qelizorë të neuroneve dhe është thelbësore për përpunimin e informacionit në të gjithë trurin.
Kjo lidhje e forcon mundësinë që ndryshimet në korteksin entorhinal dhe amigdalë të shërbejnë si tregues të dobishëm të fazave të hershme të sëmundjes së Alzheimerit.
Ekipi beson se matja e humbjes së indeve në të dy rajonet, në vend që të mbështetet kryesisht te ndryshimet në hipokampus, mund të përmirësojë në të ardhmen parashikimin e personave që kanë gjasa të zhvillojnë rënie të aftësive njohëse.
Ndërsa imazheria e trurit bëhet gjithnjë e më e aksesueshme dhe më pak e kushtueshme, kjo qasje mund të bëhet gjithashtu gjithnjë e më praktike. Për personat që kanë histori familjare të Alzheimerit ose faktorë të tjerë rreziku, studiuesit parashikojnë një të ardhme në të cilën mjekët mund t’i ekzaminojnë këto rajone që në moshën 30- ose 40-vjeçare.
“Ndërsa biomarkerët dhe trajtimet bëhen gjithnjë e më të disponueshme, do të jetë shumë e rëndësishme të dimë se cilët persona do të përjetojnë rënie të aftësive njohëse”, tha bashkautorja e studimit, Meaghan Morris, neuropatologe që studion Alzheimerin dhe forma të tjera të demencës. “Kjo mund të ndihmojë ndjeshëm në përmirësimin e klasifikimit të rrezikut, për të identifikuar se cilët persona do të përjetojnë rënie të aftësive njohëse në të ardhmen e afërt, si dhe për t’i trajtuar ata gjithnjë e më herët, me shpresën për të ngadalësuar përparimin e sëmundjes.”
Një rrugë e mundshme e re drejt trajtimit më të hershëm të Alzheimerit
Megjithëse gjetjet janë premtuese, nevojiten më shumë kërkime përpara se mjekët të mund t’i përdorin këto ndryshime në tru si një mjet diagnostikues të besueshëm. Studimi identifikon biomarkerë të mundshëm të hershëm, por ende nuk përcakton një test klinik që mund të parashikojë shfaqjen e Alzheimerit vite përpara.
Hapi i ardhshëm është të hetohet se çfarë ndodh brenda këtyre rajoneve në një nivel shumë më të vogël. Studiuesit duan të kuptojnë ndryshimet molekulare që ndodhin përreth grumbullimit jonormal të proteinës tau dhe mënyrën se si këto ndryshime kontribuojnë në humbjen progresive të indeve të trurit.
Identifikimi i proceseve biologjike të përfshira mund të zbulojë në të ardhmen objektiva të reja për trajtime të projektuara për të ndërprerë përparimin e Alzheimerit përpara se të ndodhin dëmtime të gjera.
“Puna jonë e ardhshme synon të tregojë më mirë mjediset molekulare që lidhen me këto ndryshime të proteinës tau, të identifikuara përmes biomarkerëve klinikë të atrofisë”, tha Miller. “Pasi të mësojmë më shumë rreth këtyre mjediseve molekulare, do të mund të zhvillojmë terapi të reja.”
