Frika më e madhe e udhëheqësve evropianë, është se lufta e Donald Trump në Iran do ta çojë atë drejt braktisjes së Ukrainës.
Qeveritë janë të tmerruara se presidenti amerikan mund të hakmerret ndaj aleatëve evropianë të Amerikës për refuzimin e thirrjeve të tij për ndihmë në Lindjen e Mesme, kryesisht duke ndërprerë atë që ka mbetur nga ndihma e SHBA-së për Kievin, sipas katër diplomatëve të BE-së që kanë dijeni për diskutimet e tyre. Ndërsa përpiqen të shmangin një ndërprerje të përhershme të marrëdhënies transatlantike, udhëheqësit shpresojnë se oferta e tyre për mbështetje të kufizuar për veprimin e tij kundër Teheranit, do të mjaftojë për të bindur Trumpin të qëndrojë në kursin e tij në konfliktin me Rusinë.
Lufta në Iran “nuk duhet ta largojë vëmendjen tonë nga mbështetja që i japim Ukrainës”, tha presidenti francez Emmanuel Macron në fund të samitit të BE-së javën e kaluar në Bruksel.
Është e lehtë të kuptohet pse udhëheqësit e BE-së janë kaq të shqetësuar. Ditët e fundit, Trump i ka kritikuar vazhdimisht ata për dështimin për të bërë më shumë për ta ndihmuar atë të zhbllokojë Ngushticën e Hormuzit, rrugën e transportit detar të përdorur nga rreth 20 përqind e naftës botërore që është mbyllur në mënyrë efektive nga Irani. Ai gjithashtu e ka lidhur në mënyrë të qartë përfshirjen e vazhdueshme të SHBA-së në NATO me konfliktin e Lindjes së Mesme.
“NATO ËSHTË NJË TIGËR LETRE!” u ankua ai në një postim në Truth Social gjatë fundjavës. “Ata ankohen për çmimet e larta të naftës që detyrohen të paguajnë, por nuk duan të ndihmojnë në hapjen e Ngushticës së Hormuzit… FRIKACAKË”, përfundoi ai. “[Ne] do ta mbajmë mend.”
Në të njëjtën kohë, duke thelluar më tej frikën rreth aleancës transatlantike, Moska i ofroi Uashingtonit një “quid pro quo”, sipas së cilit Kremlini do të ndalonte së ndari informacione me Iranin nëse Uashingtoni do të ndalonte së furnizuari Ukrainën me informacione rreth Rusisë, zbuloi POLITICO të premten.
Ndërsa SHBA-të e refuzuan ofertën, sipas dy personave të njohur me negociatat SHBA-Rusi, fakti që ajo u ofrua që në fillim tregon një kompromis të mundshëm midis përfshirjes së SHBA-së në Ukrainë dhe Lindjes së Mesme.
“Po shfaqet një çarje tani midis, e dini, Evropës dhe SHBA-së, për të cilën, përsëri, si një pro-amerikan i zjarrtë dhe transatlantikist, unë vajtoj”, tha presidenti finlandez Alexander Stubb në një intervistë me Daily Telegraph. “Por është një realitet me të cilin duhet të jetoj. Dhe padyshim që përpiqem të shpëtoj atë që mundem.”
Raketa si karamele
Qeveritë janë të shqetësuara se lufta në Iran po përdor raketat dhe municionet e mbrojtjes ajrore që Kievit i duhen për të mbrojtur veten nga Rusia, thanë për POLITICO katër diplomatët e BE-së, të cilëve iu dha anonimitet për të diskutuar informacione diplomatike të ndjeshme.
“Kur sheh çfarë bëri Trump në Groenlandë, si e ndërpreu ndarjen e informacionit të inteligjencës me Ukrainën papritmas, gjithmonë ekziston rreziku [që Trump të heqë mbështetjen e SHBA-së për Ukrainën]”, tha një nga diplomatët.
“Shqetësimi është padyshim se Lindja e Mesme po e largon vëmendjen nga Ukraina”, shtoi një diplomat i dytë nga një vend i mesëm i BE-së. “Emiratasit po qëllojnë me raketa Patriot [raketa mbrojtëse ajrore] si me karamele, ndërsa Ukraina ka nevojë urgjente për to. Nuk mund të shndërrohet në një situatë “ose-ose” në të cilën SHBA-të kanë mjaftueshëm ‘bandwidth’ vetëm për një konflikt dhe e braktisin Ukrainën”, shtoi diplomati.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka qenë i qartë, në lidhje me rrezikun e një kompromisi të tillë, duke i thënë BBC-së të enjten se kishte një “ndjesi shumë të keqe” në lidhje me ndikimin e luftës në Lindjen e Mesme në Ukrainë. Ai u ankua për faktin se, ndërsa lufta vazhdon, negociatat e paqes të udhëhequra nga SHBA-të midis Ukrainës dhe Rusisë po “shtyhen vazhdimisht” në atë që Kremlini e quan një “pauzë situative”.
Negociatorët ukrainas udhëtuan gjatë fundjavës në SHBA për bisedime me të dërguarit e Trump, Steve Witkoff dhe Jared Kushner. Ky i fundit i vlerësoi bisedimet si “konstruktive” në një postim në X, por nuk dha asnjë të dhënë se kur do të rifillonin negociatat me Rusinë.
Kontroll dëmesh
Udhëheqësit evropianë, përfshirë Emmanuel Macron të Francës, Keir Starmer të Britanisë dhe Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s Mark Rutte, po shtojnë përpjekjet për të treguar se mbështesin qëllimin e presidentit amerikan për lirimin e Ngushticës së Hormuzit.
Në një rol tashmë të njohur, Rutte ka qenë i hapur në lëvdimin e përpjekjeve të Trump. Ish-kryeministri holandez javën e kaluar e quajti shkatërrimin e kapacitetit ushtarak të Iranit nga SHBA-të dhe Izraeli “shumë të rëndësishëm”, duke e lidhur atë me “sigurinë evropiane” në një kohë kur disa udhëheqës të BE-së, si kryeministri spanjoll Pedro Sanchez, e kanë kritikuar luftën si “të paligjshme”.
Macron ka qenë më i kujdesshëm në publik, por aktiv prapa skenave. Në dy telefonata të ndara me Trump para takimit të udhëheqësve të BE-së të enjten e kaluar, presidenti francez e siguroi homologun e tij amerikan se Franca do të ndihmonte në pastrimin e Ngushticës kur kushtet ta lejonin, sipas komenteve nga vetë Trump dhe një diplomat i tretë i BE-së, i cili u informua për telefonatat.
«Kjo ka të bëjë me menaxhimin e këtij burri», tha diplomati.
Në orët e para të së premtes, Macron – i cili përndryshe është zotuar të dërgojë një detashment detar në Ngushticën e Hormuzit pasi faza e nxehtë e luftës të shuhet – tha se Franca po ndiqte qëllimin për ta çliruar atë nëpërmjet Kombeve të Bashkuara. Në përgjigje të një pyetjeje nga POLITICO në Këshillin Evropian të enjten, udhëheqësi francez tha se Parisi synon të “intervistojë partnerët e tij kryesorë”, në lidhje me paraqitjen e një rezolute në Këshillin e Sigurimit mbi sigurimin e lirisë së lundrimit në rrugën ujore jetësore.
Trump nuk është tifoz i Kombeve të Bashkuara, por ai mund të shohë një avantazh në një rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, që formon bazën për një koalicion më të gjerë për të çliruar Ngushticën, tha një diplomat i katërt i BE-së.
Starmer i Mbretërisë së Bashkuar po bën gjithashtu më shumë për të ndihmuar Trumpin në Lindjen e Mesme. Pas raportimeve se Irani kishte qëlluar një raketë balistike në bazën SHBA-MB Diego Garcia në Oqeanin Indian, Starmer i dha SHBA-së dritën jeshile për të përdorur bazat britanike për të nisur sulme ndaj vendeve iraniane që synojnë Ngushticën e Hormuzit.
Më parë ai kishte dhënë leje vetëm që bazat të përdoreshin për sulme mbrojtëse.
Starmer ishte gjithashtu organizatori kryesor i një deklarate të nënshkruar nga shtatë vende të BE-së dhe aleatët (Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania, Italia, Holanda, Kanadaja dhe Japonia) në të cilën ata shprehën “gatishmërinë e tyre për të kontribuar në përpjekjet e duhura për të siguruar kalim të sigurt përmes Ngushticës”. I pyetur për qëllimin e kësaj deklarate, e cila nuk premton ndonjë ndihmë të menjëhershme materiale, diplomati i tretë tha: “Është pjesë e të njëjtës përpjekje. Ne duhet t’i tregojmë Trump se jemi aktivë në Lindjen e Mesme. Është në interesin tonë, por edhe në atë të Ukrainës”.
Premtime të tilla mbeten të paqarta për momentin. Macron dhe kancelari gjerman Friedrich Merz kanë pohuar të dy se nuk kanë ndërmend të përfshihen në luftën në Iran.
Por, për sa i përket Trumpit, “pamja e jashtme ka rëndësi — ndonjëherë më shumë se përmbajtja”, tha i njëjti diplomat.
